Το 1971 στη Χιλ�, οι Mattelart Armand και Ariel Dorfman, κυκλοφ�ρησαν το βιβλï¿½ο «Donald ο απατε�νας, � Η δι�γηση του ιμπεριαλισμο� στα παιδι�». Η χο�ντα του Pinochet το απαγ�ρευσε και π�ταξε στη θ�λασσα π�ντε χιλι�δες αντ�τυπα. Τα χρ�νια που ακολο�θησαν, το βιβλ�ο αντιμετ�πισε πολλο�ς δικαστικο�ς αγ�νες, αλλ� παρ� τις περιπ�τει�ς του, κ�ποια αντ�τυπα, κατ�φεραν να φτ�σουν και στην Ελλ�δα. Προς τι, λοιπ�ν, τ�ση φασαρ�α;
�χετε αναρωτηθε� ποτ� τι κρ�βεται π�σω απ� τους «αθ�ους» χαρακτ�ρες καρτο�ν, που μεγαλ�νουνε γενι�ς και γενι�ς; Το βιβλ�ο δαιμονοποι�θηκε γιατ� περι�γραφε τις δυναμικ�ς των σχ�σεων του Donald με τον Skroutz, ποια ε�ναι η θ�ση της γυνα�κας στη Λιμνο�πολη, ποια ε�ναι η σχ�ση εργασ�ας και χρ�ματος και π�ς αντιμετωπ�ζονται οι τριτοκοσμικ�ς χ�ρες απ� την Disney. Στα χρ�νια που ακολο�θησαν, πολλ�ς μομφ�ς σε σχ�ση με τον ρατσιστικ� και ιμπεριαλιστικ� χαρακτ�ρα της Disney �ρθαν στην επιφ�νεια. Η εταιρ�α �λαβε το μ�νυμα και προσπ�θησε να διορθ�σει την εικ�να αυτ� στα σ�γχρονα καρτο�ν της.
�νας καθηγητ�ς του τμ�ματος ψυχολογ�ας, ε�χε �ρθει μια μ�ρα στο μ�θημα με μια εικ�να του Mickey Mouse, που �δειχνε τη σταδιακ� «μεταμ�ρφωσ�» του στην π�ροδο του χρ�νου. «Τι παρατηρε�τε;» μας ε�χε ρωτ�σει. Η απ�ντηση �ταν μ�λλον προφαν�ς: το δι�σημο ποντ�κι, «μ�κρυνε» ηλικιακ�, απ� την προσομο�ωση εν�ς ν�ου, �σως γ�ρω στα 20 χρ�νια, σε �να ν�πιο, �σως 3-4 ετ�ν. «Ποιος ο λ�γος;» �ταν η επ�μενη ερ�τηση. Ο λ�γος ε�ναι, �τι η βιομηχαν�α του Hollywood, �χει αρχ�σει τα τελευτα�α χρ�νια να εμφαν�ζει ορισμ�να υποσυνε�δητα, παιδοφιλικ� μην�ματα. Τα πρ�τυπα ομορφι�ς, σε πολλ�ς ταιν�ες, αρχ�ζουνε να προσεγγ�ζουνε το δ�χως καμπ�λες γυναικε�ο σ�μα και το αδ�νατο ανδρικ�, καθ�ς και τα ισομετρικ� πρ�σωπα με μεγ�λα μ�τια: χαρακτηριστικ�, δηλαδ�, που κ�νουνε τον �νδρα � τη γυνα�κα να μοι�ζουνε με παιδι�.
Γεννιο�νται, λοιπ�ν, μ�α σειρ� ερωτημ�των: «Ποιος ο ρ�λος των συμβουλ�ων λογοκριτ�ν σε �λα αυτ�;», «Π�σο επηρε�ζονται τα παιδι� απ� τα καρτο�ν;» και «Ποια η θ�ση του γον�α;». Ας ρ�ξουμε μια σ�ντομη ματι�, στο καθ�να απ� αυτ� τα θ�ματα.
Πρ�τα απ� �λα, τα περ�φημα αν� των κ�σμο «συμβο�λια λογοκρισ�ας». Το κατ� π�σο δρουν ανεξ�ρτητα � καθοδηγο�μενα απ� συμφ�ροντα �λλων, αυτ� ας με�νει στην κρ�ση του καθεν�ς. �λλωστε πρ�κειται για �να πολ� λεπτ� και πολ�πλευρο θ�μα, που αγγ�ζει, απ� το ζ�τημα των ανθρωπ�νων δικαιωμ�των, ως το ζ�τημα της υποκειμενικ� ερμηνε�ας της τ�χνης. Ας ρ�ξουμε μια ματι� σε κ�ποια παραδε�γματα, δανεισμ�να απ� το «top ten» των απαγορευμ�νων καρτο�ν:
1) Spongebob Squarepants: Το 2006 απαγορε�τηκε απ� την κυβ�ρνηση της Κ�νας, εν� το 2005 αντιμετ�πισε την οργ� θρησκευτικ�ν οργαν�σεων, με το επιχε�ρημα �τι περν�ει ομοφυλοφιλικ� μην�ματα στα παιδι�. Ορισμ�νες ιδια�τερα προκλητικ�ς σκην�ς, �πως αυτ� που ο Bob και ο φ�λος του ο Patrick υιοθετο�ν �να μωρ� αστερ�α και πα�ζει ο μεν το ρ�λο της γυνα�κας και μητ�ρας, ο δε το ρ�λο του �ντρα και πατ�ρα, δε βο�θησαν να καταλαγι�σουν τα πνε�ματα.
2) Tiny Toons: Το πρ�γραμμα με τη νε�τερη γενι� χαρακτ�ρων της Warner Brothers ε�χε προβλ�ματα εξ’ αρχ�ς, λ�γω του ιδια�τερου χιο�μορ του, αλλ� το επεισ�διο «One beer» , �που ο Buster, o Plucky και ο Hamton π�νουνε μπ�ρα, κλ�βουνε �να περιπολικ�, το ρ�χνουνε απ� �να βουν� και πεθα�νουνε, δικα�ωσε τους επικριτ�ς της σειρ�ς (για �ποιον ενδιαφ�ρεται να το δει).
3) Family Guy: Το επεισ�διο : «When You Wish Upon a Weinstein» απαγορε�τηκε γιατ� θεωρ�θηκε προσβλητικ� για τους Εβρα�ους, εν� το επεισ�διο «Partial Terms of Endearment», απαγορε�τηκε γιατ� πραγματε�εται το θ�μα της �κτρωσης.
4) The Simpsons: Το 2008 η Βενεζου�λα και η Ρωσ�α απαγορε�ουνε το καρτο�ν, χαρακτηρ�ζοντ�ς το ακατ�λληλο για παιδι� και κατηγορ�ντας το, �τι προωθε� την β�α, την πορνογραφ�α και την αντικοινωνικ� συμπεριφορ�. Το επεισ�διο της 9ης σεζ�ν, «The Cartridge Family», �που ο Homer αγορ�ζει �να �πλο, απαγορε�τηκε και στην Αγγλ�α.
Αλλ� και τα : «Beavis and Butthead», το πολυκυνηγημ�νο «Popetown» που προσβ�λλει δ�χως �λεος την καθολικ� εκκλησ�α, το «Southpark», το «Ren and Stimpy», το «Pokemon», αλλ� και το κλασσικ� μας «Looney Toons», επεισ�δια του οπο�ου απαγορε�τηκαν λ�γω �ντονου ρατσιστικο� περιεχομ�νου, �πως και �λλα καρτο�ν, �χουνε μπει κατ� καιρο�ς στο στ�χαστρο των συμβουλ�ων.
Π�σο επηρε�ζονται, λοιπ�ν, τα παιδι� απ� �λα αυτ�; Ας εξετ�σουμε τις παραμ�τρους. Φυσικ� και τα περισσ�τερα απ� τα μην�ματα που περν�ει το καρτο�ν και ε�ναι ορατ� στον εν�λικο, �να παιδ� δεν ε�ναι σε θ�ση να τα καταλ�βει καν. �χι συνειδητ�, τουλ�χιστον. Υποσυνε�δητα μην�ματα περν�νε ακατ�ργαστα και ασταμ�τητα τις αντιστ�σεις της συνειδητ�τητας, που ε�ναι �λλωστε μειωμ�νες, τ�σο στο ν�πιο, �σο και στον �φηβο, με ταχ�τητες που καταγρ�φει η κ�νηση του αμφιβληστροειδο�ς κ�θε φορ� που αλλ�ζει η φωτειν�τητα της οθ�νης, χωρ�ς να περν�νε απ� την επεξεργασ�α της σκ�ψης.
Τα σημεριν� παιδι�, �χουνε απ� την �λλη, �να μεγ�λο πλεον�κτημα, σε σχ�ση με τις προηγο�μενες γενι�ς. Λ�γω της �κθεσ�ς τους στην τεχνολογ�α απ� τη γ�ννησ� τους ακ�μα, �χουνε μεγαλ�τερες αντιστ�σεις σε αυτ�ν. Αρκε� να παρατηρ�σετε μ�σα στην οικογ�νει� σας για παρ�δειγμα, π�σο συχν� αλλ�ζει τα καν�λια της τηλε�ρασης ο παππο�ς, ο εν�λικος, ο �φηβος, το παιδ�. Η ν�α γενι�, συν�θως, δεν στ�κεται απορροφημ�νη απ� το «χαζοκο�τι», �μως αλλ�ζει συνεχ�ς τα καν�λια, δεν παρακολουθε� τις διαφημ�σεις και χ�νει γρ�γορα το ενδιαφ�ρον για �να πρ�γραμμα. Απορροφ�ται, β�βαια, σε αφ�σικο βαθμ� απ� τα ηλεκτρονικ� παιχν�δια και το internet, αλλ� αυτ� ε�ναι �να τελε�ως ξεχωριστ� θ�μα. Οπ�τε, θα μπορο�σαμε να πο�με, �τι ναι μεν η ν�α γενι� �χει αποκτ�σει �να ε�δος «ανοσ�ας» στα μην�ματα της τηλε�ρασης, σε σχ�ση με τις προηγο�μενες, δεν πα�ουν, �μως, «οι κερα�ες» των παιδι�ν να ε�ναι ιδια�τερα ευα�σθητες.
Και απ� το βομβαρδισμ� μηνυμ�των που δ�χονται, σ�γουρα κ�ποια καταφ�ρνουνε «να περ�σουνε». �τσι, καταλ�γουμε στο τρ�το ερ�τημα: «Ποιος ο ρ�λος του γον�α»; Η «β�λτιστη μ�ση οδ�ς» των αρχα�ων Ελλ�νων, βρ�σκει και εδ� την εφαρμογ� της. Φυσικ� και δεν μπορο�με να φτ�σουμε σε σημε�ο να τρομοκρατηθο�με, να υπεραναλ�ουμε και μην επιτρ�πουμε στα παιδι� να παρακολουθ�σουνε σχεδ�ν καν�να καρτο�ν � νεανικ� πρ�γραμμα. Αυτ� θα τους �κανε να νι�σουνε περιθωριοποιημ�να και μειονεκτικ� σε σχ�ση με τους συμμαθητ�ς τους, που συζητ�νε συνεχ�ς γι’ αυτ�. Απ� την �λλη, δεν μπορο�με να τα αφ�σουμε να βλ�πουνε τηλε�ραση �σες �ρες θ�λουν, ο�τε να βλ�πουνε οτιδ�ποτε θ�λουν. Πρ�πει να θυμ�μαστε, πως �να πρ�γραμμα που διαφημ�ζεται και προωθε�ται ως παιδικ�, δεν ε�ναι απαρα�τητα κατ�λληλο για παιδι� (�να καλ� πρ�σφατο παρ�δειγμα, ο παροξυσμ�ς των δημοτικ�ν σχολε�ων με την «Patty», �να κορ�τσι στην εφηβε�α, πρωταγων�στρια μιας σειρ�ς που δεν της λε�πει το σεξ και η διαφθορ�).
Επ�σης, δεν ε�ναι �λα τα κινο�μενα σχ�δια παιδικ� προγρ�μματα! Δεν ε�ναι �,τι καλ�τερο για �να παιδ� να παρακολουθε� �να καρτο�ν για �ναν αλκοολικ� πατ�ρα που χειροδικε� για να πειθαρχ�σει το γιο του (Τhe Simpsons), ο�τε για �να σατανικ�, ομοφυλ�φιλο μωρ� που προσπαθε� να δολοφον�σει τη μητ�ρα του (Family guy), ο�τε για �να κ�σμο �που τα ρομπ�τ καταναλ�νουνε αλκο�λ για να λειτουργ�σουν και καπν�ζουνε πο�ρα (Futurama) και φυσικ�, ο�τε για μικρ� χαριτωμ�να ζω�κια που προσπαθο�νε να φτι�ξουνε σπιτικ� λεμον�δα, τους γλιστρ� το μαχα�ρι, κ�βουνε το μ�τι τους κι �πειτα στ�βουνε το βολβ� και σερβ�ρουνε το α�μα αντ� για λεμον�δα (Happy Tree Friends).
Καλ� θα �τανε να ξοδ�ψουνε οι γονε�ς λ�γο απ� το χρ�νο τους, παρακολουθ�ντας μαζ� με το παιδ� τα αγαπημ�να του προγρ�μματα, �στε να κρ�νουνε οι �διοι, αν τα μην�ματα και οι ρ�λοι που απεικον�ζει, ε�ναι � �χι βλαβερο� για την ψυχοσ�νθεση του παιδιο�. Ακ�μα κι αν παρουσι�ζεται κ�τι �χι εντελ�ς αθ�ο (γιατ�, ας μη γελι�μαστε, η εποχ� του Tom and Jerry �χει περ�σει ανεπιστρεπτ�), μια απλ�, αλλ� ξεκ�θαρη συζ�τηση με το παιδ� αρκε� για να αποκτ�σει το �διο σωστ� στ�ση απ�ναντι σε αυτ� που βλ�πει. Αν, �μως, κ�τι ξεπερν� τα �ρια, ο γον�ας μπορε� να απομακρ�νει το παιδ� του απ� αυτ�, �σο δημοφιλ�ς κι αν ε�ναι το πρ�γραμμα , πατ�ντας απλ� το κουμπ�κι και «that's all folks!»!
