Η Ειρ�νη Μουταφ�δου, Ψυχολ�γος – Αντιπρ�εδρος του Καταφυγ�ου Προστασ�ας Κακοποιημ�νων Γυναικ�ν Βορε�ου Ελλ�δος, μας μ�λησε για την ευρ�τερη σημασ�α της λ�ξης ΒΙΑ, μας αποκρυστ�λλωσε το πλ�νο του κοινωνικο� ταμπο� για Ισ�τητα μεταξ� των δ�ο φ�λων και αποδαιμονοπο�ησε το μοτ�βο της πατριαρχικ�ς κοινων�ας.
Η ΒΙΑ και χαρακτηριστικ� της.
Β�α ε�ναι οποιαδ�ποτε στ�ση, κ�νηση και πρ�ξη που καταπατ�ει την ελευθερ�α κ�ποιου ανθρ�που. Οι πηγ�ς της μπορε� να ε�ναι �νας �νθρωπος � �να σ�νολο ανθρ�πων, κ�ποιο μ�σο, �πως για παρ�δειγμα η τηλε�ραση καθ�ς επ�σης μ�α γενικ�τερη κατ�σταση, η οπο�α μπορε� να εξαρτ�ται και να επηρε�ζεται απ� πολλο�ς παρ�γοντες. Μπορε� να ε�ναι κ�τι πασιφαν�ς, �πως ο ξυλοδαρμ�ς μιας γυνα�κας. Μπορε� να ε�ναι �μως κ�τι γενικ�τερο και �χι τ�σο ξεκ�θαρο. Κ�τι τ�τοιο μπορε� να συμβα�νει στο ηθικ� παρ�δειγμα των παιδι�ν που βρ�σκονται στα πρ�θυρα εξαθλ�ωσης με �λλειψη νερο� και φαγητο�. Κ�ποιος ε�λογα θα μπορο�σε να ρωτ�σει που βρ�σκεται η β�α στο συγκεκριμ�νο παρ�δειγμα, μπορε� �μεσα να μη φα�νεται, ενυπ�ρχει �μως στους παρ�γοντες που συνεισφ�ρουν κι ελ�γχουν μια τ�τοια κατ�σταση, �πως επ�σης και στους λ�γους που συνεχ�ζεται και διαιων�ζεται.
Ο ανθρ�πινος παρ�γοντας ε�ναι δυστυχ�ς κατ� το πλε�στον παρ�ν σε συνθ�κες εκφραζ�μενης β�ας. Η β�α μπορε� να �χει πολλ� χαρακτηριστικ�, πιο συγκεκριμ�να αν αναφερθο�με στη κακοπο�ηση των γυναικ�ν, �χουν να κ�νουν με τους τρ�πους �κφρασης της, τον χ�ρο και τον χρ�νο. Ως προς τους τρ�πους, αυτο� μπορε� να ε�ναι η σωματικ�, σεξουαλικ�, ψυχολογικ�, οικονομικ� και κοινωνικ�. Υπ�ρχει επ�σης η λεκτικ� β�α που θα μπορο�σε να συμπεριληφθε� � να συνδυ�ζεται με τη ψυχολογικ�, η παραμ�ληση, �ταν συν�θως �χουμε να κ�νουμε με παιδι� και ανθρ�πους μεγαλ�τερης ηλικ�ας και η παρεν�χληση που συν�θως ε�ναι σεξουαλικ�ς φ�σεως κι εκφρ�ζεται μ�σω υποτιμητικ�ν κιν�σεων και στ�σεων, καταχρηστικ�ν αποπειρ�ν καταπ�τησης της ελευθερ�ας, προσωπικ�τητας και επιθυμ�ας των �λλων και λεκτικ�ν εκφρ�σεων.
Ο χ�ρος μπορε� να ε�ναι οπουδ�ποτε και να χωρ�ζεται σε ομ�δες, για παρ�δειγμα μπορε� να ε�ναι πολιτικ� β�α μιας χ�ρας � η β�α που υπ�ρχει στα σχολε�α. Σε γενικ�ς γραμμ�ς τα χωρικ� πλα�σια στα οπο�α μπορε� να συμβε� ε�ναι, στο ενδοοικογενειακ� περιβ�λλον, στον επαγγελματικ� χ�ρο � σε κ�ποιον τυχα�ο εξωτερικ� � εσωτερικ�, δημ�σιο � ιδιωτικ� χ�ρο. Σε αυτ� τη περ�πτωση πρ�κειται συν�θως για �να μεμονωμ�νο περιστατικ� σωματικ�ς � σεξουαλικ�ς κακοπο�ησης απ� κ�ποιον �γνωστο. Σαφ�ς �μως, θα μπορο�σε να ε�ναι και κ�ποιος γνωστ�ς της γυνα�κας. Κλε�νουμε με τον χρ�νο, ο οπο�ος πολλ�ς φορ�ς μπορε� να υπονομευθε� απ� πολλο�ς, αλλ� προσωπικ� τον θεωρ� σημαντικ� και υπ�ρχουν π�ρα πολλ�ς �ρευνες που αποδεικν�ουν κ�τι τ�τοιο. Η κακοπο�ηση μπορε� να συμβε� στη παιδικ� ηλικ�α, στη περ�οδο της εφηβε�ας, κατ� τη δι�ρκεια της εν�λικης ζω�ς, στη μ�ση � ακ�μα και στη τρ�τη ηλικ�α. Σε κ�θε περ�οδο οι συν�πειες και τα αποτελ�σματα, �ταν υπ�ρχουν, �χουν διαφορετικ� αντ�κτυπο στις γυνα�κες.
Η ισ�τητα μεταξ� των φ�λων και η απαγ�ρευση μ�χρι και κατ�ργηση διακρ�σεων και η β�α απ�ναντι στις γυνα�κες.
Θεωρ� �τι η �κφραση β�ας ε�ναι κ�τι που προ�π�ρχε �λων αυτ�ν των χρονικ�ν και μεταβατικ�ν αλλαγ�ν. Αποδε�ξεις για αυτ� υπ�ρχουν σε ιστορικ� �γγραφα, αλλ� ακ�μα και σε �ργα τ�χνης, �πως π�νακες και αγγε�α ζωγραφικ�ς. Απλ� με τον τ�τε τρ�πο ζω�ς, �σως να �ταν πιο επιτρεπτ� και ανεχτ� να συμβα�νει κ�τι τ�τοιο. Στα πλα�σια �μως μιας εκσυγχρονισμ�νης, αναπτυγμ�νης και πολιτισμ�νης κοινων�ας ε�ναι ανεπ�τρεπτο να υπ�ρχει. Κ�ποιοι υποστηρ�ζουν �τι ε�ναι κ�τι που βρ�σκεται μ�σα σε �λους και μεταφ�ρεται γονιδιακ�, οπ�τε σε συνδυασμ� με το περιβ�λλον μπορε� να εκφραστε� � �χι. Αν π�ρουμε ως δεδομ�νο τη συγκεκριμ�νη θεωρ�α τ�τε εφ�σον υπ�ρχει μ�σα μας θα πρ�πει να δ�σουμε πολλ� μεγ�λη προσοχ� στο περιβ�λλον και στη διαμ�ρφωση του. Με �λλα λ�για να διδ�ξουμε και να δε�ξουμε στα παιδι� μας με πιο αποτελεσματικο�ς τρ�πους τις �ννοιες του καλο� και του κακο�, να φροντ�σουμε πως �λοι θα ζουν με αξιοπρ�πεια και σεβασμ�, για να μπορ�σουν να αναπτυχθο�ν με το σωστ� τρ�πο και σε περ�πτωση που �χουν μια ροπ� � τ�ση προς τη β�α να μπορ�σουν, μ�σω της μ�θησης, να το ελ�γξουν.
Τα τιμωρητικ� χαρακτηριστικ� για την επ�τευξη των στ�χων αυτοδυναμ�ας και αυτοκυριαρχ�ας της γυνα�κας. κι η αντιμετ�πιση της β�ας σ�μερα σε μια κοινων�α που η κρ�ση των φ�λων βαθα�νει.
Τιμωρητικ� χαρακτηριστικ� στην εξ�λιξη της κοινων�ας μας αν� τους αι�νες σαφ�ς και υπ�ρχαν, αλλ� να γ�νει �νας διαχωρισμ�ς εδ�, αυτ� δε συν�βη με τη συγκατ�θεση � τη θ�ληση της πλειοψηφ�ας των γυναικ�ν. Στο σ�γχρονο �μως κ�σμο, μ�σω της εκπα�δευσης, της επικοινων�ας και των μ�σων μαζικ�ς ενημ�ρωσης, η εικ�να που επικρατε� τε�νει να υποστηρ�ζει την ισ�τητα των δ�ο φ�λων, τουλ�χιστον �τσι θ�λω να πιστε�ω. Η κρ�ση των φ�λλων �σως να βαθα�νει, αλλ� �χι �μεσα και σε αντιπαρ�θεση μεταξ� τους. Λ�γω της υπερβολικ�ς ταχ�τητας της εξ�λιξης μπορε� να υπ�ρχει και να δημιουργε�ται σ�γχυση ως προς τη ταυτ�τητα του κ�θε φ�λλου ξεχωριστ�. Ε�ναι η λεγ�μενη φρ�ση που κυριαρχε� στις μ�ρες μας, �τι η βιολογικ�, προσωπικ� και ψυχολογικ� εξ�λιξη των ανθρ�πων δυσκολε�εται να προφτ�σει τη σ�γχρονη κοινων�α, τεχνολογ�α και ιδ�ες που αναπτ�σσονται με ραγδα�ους και ταχ�τατους ρυθμο�ς. Αυτ� �σως να ε�ναι το κυρ�αρχο πρ�βλημα, που �μως αν αντιμετωπιστε� σωστ� θα μπορ�σει να λυθε�, �πως πολλ� �λλα προβλ�ματα που �χουν υπ�ρξει στην ιστορ�α της ανθρωπ�τητας. Θα το καταχωρο�σα σαν �να σ�γχρονο κοινωνικ� φαιν�μενο, το οπο�ο επηρε�ζει το κ�θε φ�λλο ξεχωριστ� κι �πειτα με �μμεσους τρ�πους θα μπορο�σε να φ�ρει τα δ�ο φ�λλα σε αντιπαρ�θεση.
Η απαρχαιωμ�νη αντ�ληψη του πατριαρχικο� μοτ�βου εντ�ς και εκτ�ς της οικογ�νειας.
Το πατριαρχικ� μοτ�βο και η λεγ�μενη πατριαρχικ� οικογ�νεια, θα μπορο�σε να λειτουργ�σει πολ� σωστ�, ως �νας απ� τα πολλ� ε�δη οικογ�νειας που υπ�ρχουν, με κ�ποιες αλλαγ�ς και προσαρμογ�ς στη σ�γχρονη κοινων�α. Για παρ�δειγμα υπ�ρχουν και γνωρ�ζω πολλο�ς ανθρ�πους που μεγ�λωσαν σε μια πατριαρχικ� οικογ�νεια και δεν �χουν πολλ� παρ�πονα, π�ρα απ� τα συνηθισμ�να, �πως επ�σης �χουν καταλ�ξει να δημιουργ�σουν τη δικ� τους σχ�ση � οικογ�νεια με μεγ�λη επιτυχ�α. Ταμπο� θα μπορο�σε να θεωρηθε� μια β�αιη συμπεριφορ�, η οπο�α �χι μ�νο δε συζητι�ται και κρατι�ται κρυφ�, αλλ� επ�σης δεν αναγνωρ�ζεται καν ως β�αια και λανθασμ�νη συμπεριφορ�. Δυστυχ�ς τα εμπειρικ� δεδομ�να που �χουμε, αλλ� και ενδε�ξεις απ� τα ανεπ�σημα ποσοστ� της κακοπο�ησης μας δε�χνουν �τι ακ�μα υπ�ρχουν σπ�τια και σχ�σεις στις μ�ρες μας στα οπο�α μια γυνα�κα υφ�σταται κακοπο�ηση.
Οι λ�γοι για αυτ� �χουν διερευνηθε� απ� πολλο�ς επιστ�μονες και ποικ�λουν, κ�ποιοι απ� αυτο�ς θα μπορο�σαν να ε�ναι η οικονομικ� εξ�ρτηση απ� τον σ�ντροφο � σ�ζυγο, η �παρξη παιδι�ν, το α�σθημα ντροπ�ς ως προς τη κοινων�α � η �παρξη κακοπο�ησης στα παιδικ� χρ�νια, μ�σα στη οικογ�νεια απ� τους γονε�ς � �να κοντιν� συγγενικ� πρ�σωπο. Σαν αποτ�λεσμα, �σως το �τομο να �μαθε να θεωρε� β�αιους τρ�πους συμπεριφορ�ς ως κ�τι συνηθισμ�νο, καθημεριν� � ακ�μα και υγει�ς. Για αυτ� το λ�γο, ως φορ�ας δ�νουμε μεγ�λη προσοχ� στην ενημ�ρωση και πληροφ�ρηση των πολιτ�ν για τη κακοπο�ηση κι ευελπιστο�με πως κ�τι τ�τοιο μελλοντικ� θα μπορο�σε να εξελιχθε� περισσ�τερο, με αποτ�λεσμα να οδηγ�σει σε μια ενδεχ�μενη και βαθμια�α, κατ� κ�ποιο τρ�πο, πρ�ληψη του εν λ�γω φαινομ�νου.
